Ο εκφοβισμός στα σχολεία και τρόποι αντίδρασης

Προς όλους τους μαθητές μας.

Βασική αρχή των δημοκρατικών κοινωνιών είναι ότι όλοι οι μαθητές έχουν όταν βρίσκονται στο σχολείο, τόσο δικαιώματα όσο και υποχρεώσεις. Όπως όλοι, ανεξάρτητα από την ηλικία, το φύλο, την εθνική τους ταυτότητα, το θρήσκευμα τους ή οποιονδήποτε άλλον παράγοντα, έτσι και εσύ έχεις δικαίωμα μεταξύ άλλων:

  • Να μαθαίνεις, να ασκείσαι και να μορφώνεσαι.

  • Να σε σέβονται τόσο τα άλλα παιδιά άσο και οι εκπαιδευτικοί.

  • Να πηγαίνει; στο σχολείο, χωρίς να φοβάσαι ότι μπορεί να υποστείς τη συνεχή και σκόπιμη ταπείνωση, τον εξευτελισμό ή τη σωματική βία που επιβάλλουν κάποια άτομα.

Αυτό σημαίνει ότι το σχολείο πρέπει να είναι ένα ασφαλές περιβάλλον τόσο για σένα όσο και για όλους τους συμμαθητές σου, ένα περιβάλλον όπου κανένας μαθητής δεν πρέπει να φοβάται να πάει, γιατί μπορεί κάποιοι να προσπαθήσουν να τον μειώσουν, να τον εξευτελίσουν ή να τον ενοχλήσουν.

Επίσης, σημαίνει ότι κανένας γονιός δεν πρέπει να φοβάται ότι το παιδί του κινδυνεύει να υποστεί στο σχολείο κάποιας μορφής ψυχολογική ή σωματική κακοποίηση.

Παράλληλα όμως έχεις και κάποιες υποχρεώσεις, όταν βρίσκεσαι στο χώρο τον σχολείου.

Ορισμένες από αυτές είναι:

  • Να σέβεσαι την προσωπικότητα. τόσο των συμμαθητών σου όσο και των καθηγητών σου. Να λύνεις τις διαφορές σου με τη συζήτηση και χωρίς να χρησιμοποιείς οποιαδήποτε μορφή βίας.

  • Να σέβεσαι τους κανόνες και την περιουσία του σχολείου. (Να μην καπνίζεις στο χώρο του σχολείου, να μην αντιγράφεις κατά τη διάρκεια των εξετάσεων, να μην προκαλείς καταστροφές στην περιουσία του σχολείου κτλ).

Ένα εύλογο ερώτημα, που προκύπτει από την περιγραφή τον βασικού δικαιώματος κάθε μαθητή να τον σέβονται οι άλλοι και που ίσως σου έρχεται στο μυαλό, είναι:

  • Μα, δεν είναι αυτονόητο ότι κάθε μαθητής έχει δικαίωμα να αισθάνεται ότι το σχολείο είναι ένα ασφαλές περιβάλλον που εγγυάται τη σωματική και την ψυχολογική ασφάλεια;

  • Μήπως είναι υπερβολές όλα αυτά;

  • Τι είναι αυτά τα φαινόμενα επιθετικότητας και βίας που περιγράφετε και πώς εκφράζονται στο χώρο του σχολείου;

Στο χώρο του σχολείου δυστυχώς εκδηλώνονται διάφορες μορφές επιθετικότητας, των οποίων ο βαθμός σοβαρότητας είναι διαφορετικός σε κάθε περίπτωση. Τα τελευταία χρόνια παρακολουθούμε από την τηλεόραση και τα άλλα μέσα μαζικής ενημέρωσης έναν ολοένα αυξανόμενο αριθμό περιστατικών βίας μεταξύ παιδιών που συμβαίνουν σε διάφορες χώρες του κόσμου.

Είναι γνωστά τα πολλαπλά και ακραία περιστατικά ωμής και άγριας βίας σε σχολεία των ΗΠΑ ή της Μεγάλης Βρετανίας, στα οποία έχουν πρωτοστατήσει μαθητές, ακόμα και μικρότεροι των δέκα ετών. Βέβαια τέτοιου είδους περιστατικά είναι σπανιότατα. Αντίθετα, ηπιότερες πράξεις σωματικής ή λεκτικής βίας (π.χ. κτυπήματα, φτύσιμο, τρικλοποδιά, κοροϊδία, σπρώξιμο, λεκτική βία, βρίσιμο κλοπές μεταξύ μαθητών κτλ.) από μαθητές συμβαίνουν με σημαντικά μεγαλύτερη συχνότητα και μπορούν να έχουν σοβαρές ψυχολογικές επιπτώσεις στα παιδιά που τις υφίστανται. 

Πώς μπορείτε να αντιδράσετε στον εκφοβισμό των συμμαθητών σας;

Η στάση σας απέναντι στην επιθετικότητα που δείχνουν ορισμένοι μαθητές κατά συμμαθητών σας, που αισθάνονται αδύναμοι να αντιδράσουν αποτελεσματικά δείχνει τις αξίες σας και τις θέσεις σας απέναντι στη βία και στην καταπίεση. Καμιά δημοκρατική κοινωνία δεν επιτρέπει να βασανίζονται άτομα που δεν μπορούν να προστατεύσουν επαρκώς τον εαυτό τους. Κανένα σχολείο δεν μπορεί να αφήνει στην τύχη τους παιδιά που έχουν γίνει ο στόχος άλλων παιδιών, που τα βρίζουν, τα υποτιμούν, τα απομονώνουν κοινωνικά, τα ταπεινώνουν ή ακόμα και τους επιτίθενται με κτυπήματα ή κλωτσιές. Κανένα παιδί δεν πρέπει να περάσει τα σχολικά του χρόνια μέσα στο άγχος και την ανασφάλεια με χαμηλή αυτοεκτίμηση και ίσως ακόμα και με κατάθλιψη, επειδή κάποιοι αποφάσισαν ότι δεν αξίζει.

Όλοι όσοι διαβάζετε αυτό το κείμενο μπορεί να αποτελείτε μέρος του προβλήματος είτε διαπράττετε επιθετικές πράξεις εναντίον άλλων παιδιών είτε επειδή είστε στόχος αυτής της απαράδεκτης συμπεριφοράς ή ακόμα επειδή είστε απλά θεατές. Μη κάνοντας τίποτα, στην ουσία επικροτείτε τη βία που ασκούν κάποιοι συμμαθητές σας εναντίον άλλων συμμαθητών σας, οι οποίοι, παρόλο που υποφέρουν, δεν ξέρουν πώς να αντιδράσουν.

Οι καθηγητές σας, οι οικογένειες, οι μαθητές του σχολείου σας και οι μαθητικές κοινότητες είναι συνυπεύθυνοι για τη σωστή αντιμετώπιση αυτού του κοινοτικού προβλήματος. Όλοι πρέπει να καταλάβουν πόσο σημαντικό είναι να περιοριστεί κάθε μορφή επιθετικότητας στο χώρο του σχολείου.

Ειδικά για το σχολείο, αυτό δε σημαίνει ότι μπορεί σε απόλυτο βαθμό να προσφέρει ένα ασφαλές περιβάλλον στους μαθητές του, όπου δε θα κινδυνεύουν να υποστούν καμίας μορφής επιθετική πράξη είτε αυτή είναι σωματική (κτυπήματα, σπρωξιές) είτε είναι ψυχολογική (κοροϊδία, εξευτελισμός). Σημαίνει όμως ότι το σχολείο αναγνωρίζει το πρόβλημα και, με βάση το δικαίωμα των μαθητών να ζουν σ’ ένα ασφαλές περιβάλλον, αναλαμβάνει την υποχρέωση να προλαμβάνει τέτοιες καταστάσεις και να βοηθά τους μαθητές που εμπλέκονται, όταν προκύψει ένα τέτοιο θέμα.

Μέσα στην οικογένεια οι γονείς θα πρέπει να είναι σε θέση να αναγνωρίζουν τα σημάδια της σωματικής ή της ψυχολογικής βίας που ενδεχομένως έχει υποστεί το παιδί τους. Αυτά τα σημάδια μπορεί να είναι ένα περίεργο και ανεξήγητο κτύπημα του παιδιού, η απροθυμία του να πάει στο σχολείο, ανεξήγητα κακή διάθεση κτλ. Οι γονείς χρειάζεται να είναι πάντα διαθέσιμοι να συζητήσουν, να ακούσουν το παιδί, να το στηρίξουν και να το συμβουλεύσουν. Επίσης θα πρέπει να είναι έτοιμοι να συνεργαστούν με το σχολείο, για να προλάβουν μελλοντικές καταστάσεις και να βοηθήσουν το παιδί.

Τι μπορείτε να κάνετε, για να μη γίνονται κάποια παιδιά θύματα της αναίτιας επιθετικότητας άλλων;

Το πρώτο βήμα είναι η κοινή συμφωνία σχετικά με ορισμένους βασικούς κανόνες που αφορούν όλους τους μαθητές. Τρεις τέτοιοι σημαντικοί κανόνες είναι:

♦ Κανένας μαθητής δεν θα πρέπει να υφίσταται τις επιθετικές πράξεις άλλων συμμαθητών του.

♦ Οι μαθητές καλόν είναι να βοηθούν όσους συμμαθητές τους και όσες συμμαθήτριες τους γίνονται στόχος της επιθετικότητας άλλων συμμαθητών τους,

♦ Κανένα παιδί να μην αποκλείεται από ομαδικές δραστηριότητες και πρέπει να καταβάλλεται ειδική προσπάθεια να συμπεριλαμβάνονται όλοι στις κοινές δραστηριότητες, για να μην αισθάνεται κανείς μόνος ή ότι τον έχουν απορρίψει τα άλλα παιδιά.

Από τους τρεις αυτούς κανόνες φαίνεται πόσο σημαντικός είναι ο ρόλος των μαθητών που δε διαπράττουν αρνητικές πράξεις εναντίον άλλων ούτε αποτελούν στόχο της επιθετικότητας συμμαθητών, αλλά είναι απλοί θεατές τέτοιων περιστατικών.

Ο ρόλος σας είναι καθοριστικός στην αντιμετώπιση του φαινόμενου της βίας εναντίον συμμαθητών σας. Το πρόβλημα είναι ότι συχνά πολλά παιδιά από εσάς δε θέλετε να εμπλακείτε σε μια σύγκρουση, που σε τελική ανάλυση αισθάνεστε ότι δε σας αφορά.

Σε ορισμένες περιπτώσεις, αν εσείς είστε οι θεατές, μπορεί ακόμα και να αισθάνεστε φιλικά προς το επιτιθέμενο παιδί και να μη συμπαθείτε ιδιαίτερα το παιδί που είναι ο στόχος της επιθετικότητας.

Άλλοι πάλι από εσάς μπορεί να καταλαβαίνετε ότι αυτό που συμβαίνει στο παιδί πόσο είναι άδικο, αλλά να φοβάστε να προβείτε σε οποιαδήποτε παρέμβαση από φόβο μήπως «μπείτε στο μάτι του επιτιθέμενου παιδιού» και μετά έρθει η σειρά σας.

Η αφύπνιση όμως της συνείδησης όλων των παιδιών είναι καθοριστική για την επίλυση τέτοιων προβλημάτων και για την ανακούφιση των παιδιών που είναι στόχοι της επιθετικότητας συμμαθητών τους·

Οι θεατές τέτοιων περιστατικών μπορούν να προσπαθήσουν να πείσουν με επιχειρήματα το επιτιθέμενο παιδί να σταματήσει ή να φωνάξουν κάποιον ενήλικα να βοηθήσει, για να σταματήσει η κακοποίηση του παιδιού-στόχος.

Τι μπορεί να κάνει το παιδί-στόχος για να αντιμετωπίσει αποτελεσματικά ένα συμμαθητή που του επιτίθεται;

Όταν αισθάνεσαι ότι γίνεσαι στόχος της επιθετικότητας ενός συμμαθητή/μιας συμμαθήτριάς σου μπορείς να αντιδράσεις, κάνοντας το επιτιθέμενο παιδί να καταλάβει ότι δε θα ανεχθείς αυτή την κατάσταση και ότι «κτυπά λάθος πόρτα».

Οι παρακάτω τρόποι αντίδρασης θα σε βοηθήσουν να αντιμετωπίσεις αποτελεσματικά τέτοιες καταστάσεις:

Κατ’ αρχάς πρέπει να απαντάς σε τέτοιες προκλήσεις με τρόπο κατηγορηματικό, σαφή και απόλυτο, ώστε να μην αφήνεις περιθώρια στο παιδί που σου επιτίθεται να πιστέψει ότι θα ανεχθείς τη συμπεριφορά του.

Σε καμιά περίπτωση όμως δεν απαντάς με αντεπίθεση, κτυπώντας ή βρίζοντας με τη σειρά σου το παιδί που σου επιτέθηκε.

Ειδικότερα, για να μπορέσεις να πείσεις το άλλο παιδί ότι δε Θα ανεχθείς τη συμπεριφορά του απέναντι σον μπορείς να κάνεις τα εξής:

• να κρατήσεις την ηρεμία σου και,

• κοιτάζοντας το άλλο παιδί απευθείας στα μάτια με ύφος ουδέτερο και κρατώντας το κορμί σου όρθιο,

• να του πεις με τρόπο κατηγορηματικό, καθαρό, ειλικρινή, άμεσο και σαφή ότι δεν σου αρέσει ο τρόπος που σου φέρεται.

Όταν το άλλο παιδί σου επιτεθεί βρίζοντας, κρατάς την ψυχραιμία σου, δε δείχνεις ότι ενοχλήθηκες και με απόλυτα ήρεμο και ουδέτερο τρόπο του απαντάς «Ετσι, λες ε, είμαι …. για φαντάσου», και δε δίνεις περισσότερη σημασία. Το παιδί που σε βρίζει, όταν δει ότι οι βρισιές του δε σε πτοούν, θα βαρεθεί και κάποια στιγμή θα σταματήσει. Η επίθεση έχει πλάκα μόνον, όταν ο στόχος αντιδρά.

♦ Στη συνέχεια είναι σημαντικό να εξασφαλίσεις τη βοήθεια κάποιου καθηγητή ή άλλων παιδιών που παρακολουθήσαν τη σκηνή και ξέρουν τι έχει συμβεί.

Όταν γυρίσεις στο σπίτι, μιλάς με τους γονείς σου, οι οποίοι μπορούν να σε βοηθήσουν να αντιμετωπίσεις στο μέλλον παρόμοιες καταστάσεις.

♦ Τέλος, είναι ιδιαίτερα σημαντικό να αξιολογήσεις σωστά τη σοβαρότητα της κατάστασης, ώστε, αν καταλάβεις ότι τα πράγματα αγριεύουν και ότι μπορεί να σε κτυπήσει το άλλο παιδί, να βρεις τρόπο να ξεφύγεις όσο το δυνατόν γρηγορότερα.

Οι παραπάνω τρόποι αντίδρασης θα σε βοηθήσουν να τα βγάλεις πέρα σε τέτοιες καταστάσεις, αλλά πρέπει να καταλάβεις άτι δεν είναι εύκολο να τους εφαρμόσεις από τη μια μέρα στην άλλη.

Χρειάζεται να καταβάλεις προσπάθεια και να δείξεις επιμονή και υπομονή, ώστε να φτάσεις σε σημείο κατ’ αρχάς να πειστείς ο ίδιος και στη συνέχεια να πειστούν και οι άλλοι ότι κανείς δεν έχει το δικαίωμα να σου φέρεται με επιθετικότητα ή υποτιμητικά.

Όπως και όλος ο άλλος κόσμος, παιδιά και ενήλικες, έχεις προτερήματα και ελαττώματα, δυνατά και αδύναμα σημεία στην προσωπικότητά σου, ικανότητες σε κάποιους τομείς και ελλείψεις σε άλλους (κανείς δεν είναι καλός σε όλα).

Κανένας συμμαθητής σου δεν έχει δικαίωμα να σε κρίνει, να σε υποτιμά, να σε εξευτελίζει, να σε ενοχλεί για ό,τι είσαι, για πράγματα που κάνεις (εφόσον δε δημιουργούν πρόβλημα σε άλλους) ή δεν κάνεις, για τις επιλογές σου κτλ.

Θυμήσου:

Έχεις το δικαίωμα να είσαι ο εαυτός σου, να είσαι διαφορετικός από τους άλλους και να ζεις ελεύθερος, χωρίς να είσαι υποχρεωμένος να υφίστασαι τον εξευτελισμό, την υποτίμηση, την απομόνωση που προσπαθούν να σου επιβάλουν κάποια άλλα παιδιά. Όταν το πιστέψεις, θα μπορέσεις να πείσεις και τους άλλους.

Διαβάστε και τα παρακάτω:

Advertisements